SharePoint-zero-day: on-premises servers actief aangevallen

SharePoint-zero-day: on-premises servers actief aangevallen

Op 14 juli 2026 publiceerde Microsoft de grootste Patch Tuesday in zijn geschiedenis, met een recordaantal van 622 CVE's. Daartussen gingen twee kwetsbaarheden schuil die al actief werden aangevallen. De ernstigste, CVE-2026-56164, is een privilege-escalatiekwetsbaarheid zonder authenticatie in on-premises SharePoint Server: voor misbruik zijn geen inloggegevens en geen gebruikersinteractie nodig, en één enkel netwerkverzoek volstaat. Dezelfde dag nam CISA de kwetsbaarheid op in de KEV-catalogus (Known Exploited Vulnerabilities) en kregen Amerikaanse federale overheidsinstanties de opdracht het probleem binnen 72 uur te verhelpen.

De kwetsbaarheid is veel gevaarlijker dan de officiële beoordeling doet vermoeden. Microsoft kende CVE-2026-56164 een bescheiden CVSS-score van 5,3 toe, maar de National Vulnerability Database beoordeelde dezelfde bug met 9,8. Bij een zero-click-kwetsbaarheid die zonder voorafgaande authenticatie werkt en in het wild al actief wordt misbruikt, onderschat het lagere getal het risico ernstig. Aanvallers koppelen de fout aan twee andere SharePoint-kwetsbaarheden om geheimen van de server te stelen, blijvende backdoors te plaatsen en malware te installeren: hetzelfde draaiboek dat in juli 2025 leidde tot de massale compromittering via "ToolShell".

Wat er is gebeurd

CVE-2026-56164 is een kwetsbaarheid door ontbrekende authenticatie: een kritieke SharePoint-functie die een geldige, geprivilegieerde sessie zou moeten vereisen, is via het netwerk bereikbaar voor een anonieme aanvaller. Misbruik levert verhoogde rechten op de server op, zonder dat daarvoor een account nodig is. Microsoft noemde incidentresponders van Mandiant en van het FLARE-team van Google als ontdekkers. Net als bij de kwetsbaarheden van juli 2025 wijst die vermelding erop dat de fout aan het licht kwam bij het onderzoeken van lopende inbraken, en niet bij routinematig onderzoek.

De kwetsbaarheid treft elke ondersteunde on-premises versie: SharePoint Server 2016, SharePoint Server 2019 en SharePoint Server Subscription Edition. SharePoint Online in Microsoft 365 is niet getroffen. In de praktijk loopt elke on-premises SharePoint-farm die vanaf internet bereikbaar is risico, en daarvan zijn er talloze. De Shadowserver Foundation volgt ongeveer 10.000 SharePoint-servers die aan internet zijn blootgesteld; honderden daarvan waren dagen na het verschijnen van de fix nog altijd niet gepatcht.

De exploitketen

CVE-2026-56164 wordt zelden op zichzelf gebruikt. Aanvallers combineren de kwetsbaarheid met twee verwante lekken die op dezelfde dag zijn gepatcht: CVE-2026-32201, een spoofingkwetsbaarheid (CVSS 6,5) die een aanvaller zonder authenticatie via het netwerk kan misbruiken, en CVE-2026-45659, een deserialisatiefout die remote code execution mogelijk maakt (CVSS 8,8) en die CISA eerder in juli al na afzonderlijk misbruik aan de KEV-catalogus had toegevoegd.

In combinatie is deze reeks verwoestend. De ontbrekende authenticatie biedt anonieme toegang; van daaruit haalt de aanvaller de ASP.NET-machinesleutels van de server buit, de cryptografische geheimen (validationKey en decryptionKey) waarmee SharePoint __VIEWSTATE-gegevens ondertekent en versleutelt. Met de machinesleutels in handen kan een aanvaller vertrouwde, ondertekende payloads vervalsen die de server deserialiseert en uitvoert. Zo wordt de deserialisatiefout een betrouwbare route naar remote code execution. Het resultaat is een volledige compromittering: webshells, backdoors in de vorm van IIS-modules en malware, verspreid over de hele farm.

Juist de diefstal van de machinesleutels maakt deze aanval zo hardnekkig. Zodra een aanvaller de sleutels van een server heeft gekopieerd, kan hij voor onbepaalde tijd geldige verzoeken vervalsen, ook nadat de patch van juli is geïnstalleerd. Patchen sluit de voordeur, maar de sleutels die de indringer al heeft gestolen, worden daarmee niet geroteerd. Op elke server die vóór het patchen is misbruikt, moeten de machinesleutels worden geroteerd om de aanvaller eruit te zetten.

De tweede zero-day-kwetsbaarheid: Active Directory Federation Services

De release van 14 juli dichtte ook een tweede actief misbruikte zero-day-kwetsbaarheid, CVE-2026-56155, in Active Directory Federation Services (AD FS). Het gaat om een privilege-escalatiekwetsbaarheid: een aanvaller met beperkte lokale toegang kan via zwakke toegangscontroles zijn rechten verhogen tot beheerderscontrole over de AD FS-server. Microsoft noemde zijn eigen Detection and Response Team (DART) als ontdekker, wat er opnieuw op wijst dat de kwetsbaarheid is ontdekt tijdens onderzoek naar actieve incidenten.

AD FS staat centraal in het identiteitsbeheer van organisaties: het geeft de authenticatietokens uit waarmee de toegang tot cloud- en on-premises applicaties wordt gefedereerd. Wie beheerdersrechten op AD FS heeft, kan tokens vervalsen en zich voordoen als elke willekeurige gebruiker. Dat maakt AD FS een zeer waardevol doelwit voor dezelfde dreigingsactoren die bij SharePoint inbreken. CISA stelde voor deze kwetsbaarheid een iets ruimere hersteltermijn, tot 28 juli, maar voor elke organisatie die AD FS gebruikt, is de urgentie er niet minder om.

Hoe zulke aanvallen verlopen

Het patroon is vrijwel een herhaling van ToolShell. Een aanvaller scant op SharePoint-servers die vanaf internet bereikbaar zijn en stelt vast welke versie ze draaien. Eén speciaal geprepareerd verzoek misbruikt de ontbrekende authenticatie om een geprivilegieerde functie te bereiken en de machinesleutels van de server te bemachtigen. Geautomatiseerde tools doen dit op grote schaal en kammen duizenden blootgestelde farms uit binnen enkele uren nadat er een werkende exploit beschikbaar is.

Met de sleutels in handen vervalst de aanvaller een kwaadaardige __VIEWSTATE-payload die de server deserialiseert, waarna code wordt uitgevoerd onder het SharePoint-serviceaccount. Doorgaans plaatst de aanvaller een webshell (in de campagne van 2025 was een bestand met de naam spinstall0.aspx, dat de sleutels buitmaakte, het herkenningsteken), zorgt hij via geplande taken of kwaadaardige IIS-modules voor persistentie en beweegt hij zich lateraal naar gekoppelde bestandsshares, databases en identiteitssystemen.

Wat er na het binnendringen gebeurt, hangt af van het motief. In juli 2025 schreef Microsoft de ToolShell-golf toe aan de Chinese statelijke groepen Linen Typhoon en Violet Typhoon, die uit waren op spionage, en aan een derde actor, Storm-2603, die Warlock-ransomware inzette. Microsoft heeft de activiteit van 2026 nog niet publiekelijk aan een actor toegeschreven en de volledige keten nog niet in detail beschreven, maar de technische vingerafdruk (diefstal van machinesleutels, vervalsing van ViewState en persistentie via webshells) is onmiskenbaar dezelfde.

Waarom dit bestuurders aangaat

In SharePoint bewaren organisaties hun collectieve geheugen: contracten, personeelsdossiers, financiële gegevens, technische documentatie en de inloggegevens die in workflows en integraties zijn verwerkt. Een gecompromitteerde on-premises farm levert aanvallers niet alleen bestanden op, maar ook een uitvalsbasis die verbonden is met Active Directory, Office-integraties en interne diensten. Omdat de exploit geen inloggegevens en geen gebruikersinteractie vereist, valt er geen phishingstap te blokkeren en is er geen gebruiker die iets te verwijten valt.

Het precedent van juli 2025 laat zien hoe snel dit escaleert. Binnen enkele dagen na de bekendmaking van ToolShell waren meer dan 400 organisaties gecompromitteerd, waaronder overheidsinstanties, nog voordat veel verdedigers hadden gepatcht. De kwetsbaarheden van 2026 worden in een vergelijkbaar tempo misbruikt, en omdat gestolen machinesleutels geldig blijven, is "we hebben gepatcht" niet hetzelfde als "we zijn veilig". Zodra een aanvaller toegang krijgt tot persoonsgegevens, gezondheidsgegevens of betaalgegevens die in SharePoint zijn opgeslagen, ontstaan er direct risico's op grond van de AVG, HIPAA en sectorspecifieke kaders.

Voor beveiligingsverantwoordelijken is de ongemakkelijke vraag of een vanaf internet bereikbare SharePoint-server is gecompromitteerd in de periode waarin de kwetsbaarheid werd misbruikt: vóór de patch, of na de patch maar zonder rotatie van de sleutels. Die vraag beantwoordt u alleen met forensisch onderzoek, niet met een inventarisatie.

Wat u nu moet doen

  1. Installeer direct de updates van 14 juli 2026

    Installeer de SharePoint-beveiligingsupdates van 14 juli op alle on-premises versies (2016, 2019 en Subscription Edition) en voer ook de AD FS-update voor CVE-2026-56155 door. Controleer of het geïnstalleerde buildnummer overeenkomt met de gepatchte versies van Microsoft; een gedeeltelijk bijgewerkte farm blijft misbruikbaar.

  2. Roteer de ASP.NET-machinesleutels en herstart IIS

    Patchen maakt de diefstal van geheimen niet ongedaan. Roteer na de update de machinesleutels van SharePoint en voer een volledige iisreset uit, zodat sleutels die een aanvaller vóór het patchen heeft buitgemaakt niet langer bruikbaar zijn om vertrouwde payloads te vervalsen. Beschouw deze stap als verplicht voor elke farm die vanaf internet bereikbaar is, en niet als optionele opruimklus.

  3. Schakel AMSI in met de modus Full

    Schakel de integratie van de Antimalware Scan Interface (AMSI) in SharePoint in en zet de modus voor Request Body Scan op Full, zodat kwaadaardige deserialisatiepayloads worden geïnspecteerd voordat ze worden verwerkt. Dit blokkeert een aanzienlijk deel van het waargenomen exploitverkeer, ook waar het patchen vertraging oploopt.

  4. Haal SharePoint van het openbare internet

    Plaats on-premises SharePoint achter een VPN of een identity-aware proxy, beperk de toegang tot vertrouwde netwerken en schakel externe toegang tot SharePoint Central Administration uit. Een farm die vanaf internet bereikbaar is, is de voorwaarde voor deze hele aanval; haalt u de farm van internet, dan valt de externe aanvalsvector weg.

  5. Zoek naar sporen van compromittering en valideer uw verdediging

    Ga ervan uit dat elke vanaf internet bereikbare server die eerder niet was gepatcht, gecompromitteerd kan zijn. Zoek naar onbekende .aspx-bestanden in de layouts-mappen van SharePoint, verdachte onderliggende processen van w3wp.exe, onverwachte IIS-modules en persistentie via geplande taken. Schakel een team voor penetratietesten in om te bevestigen dat de patch, de sleutelrotatie en de hardening de aanvalsroute daadwerkelijk hebben afgesloten, en laat een security code review uitvoeren van maatwerkoplossingen voor SharePoint en van deserialisatielogica om verwante zwakke plekken op te sporen.

Prangende vragen

  • Wij gebruiken SharePoint Online in Microsoft 365. Zijn wij getroffen?

    Nee. CVE-2026-56164 en de daaraan gekoppelde kwetsbaarheden treffen alleen on-premises SharePoint Server (2016, 2019 en Subscription Edition). SharePoint Online in Microsoft 365 valt erbuiten. Draait u echter een on-premises farm, ook in een hybride omgeving, dan moet die worden gepatcht.

  • Wij hebben op 14 juli gepatcht. Zijn wij veilig?

    Niet per se. Als uw server vanaf internet bereikbaar was en is misbruikt voordat u patchte, hebben aanvallers mogelijk al de machinesleutels gestolen, en die worden door de patch niet geroteerd. U moet de machinesleutels roteren en naar persistentiemechanismen zoeken om er zeker van te zijn dat de indringer verdwenen is. Patchen alleen voorkomt nieuw misbruik, maar zet geen aanvaller buiten die al binnen is.

  • Waarom is de CVSS-score van Microsoft maar 5,3 als dit zo ernstig is?

    De basisscore weerspiegelt de kwetsbaarheid op zichzelf, een privilege-escalatie, en niet het gebruik in de praktijk. Gekoppeld aan de spoofing- en deserialisatiefouten maakt de kwetsbaarheid remote code execution zonder authenticatie mogelijk, en dat komt tot uitdrukking in de NVD-score van 9,8. Laat het feit dat de kwetsbaarheid in het wild wordt misbruikt, en niet de basisscore, uw prioriteiten bepalen.

  • Hoe hangt dit samen met de "ToolShell"-aanvallen van 2025?

    De activiteit van 2026 gebruikt dezelfde techniek: zonder authenticatie een SharePoint-server bereiken, de machinesleutels stelen, een ViewState-payload vervalsen om code uit te voeren en zich blijvend nestelen. In 2025 leidde die keten tot de compromittering van meer dan 400 organisaties en mondde ze uit in spionage en Warlock-ransomware. De kwetsbaarheden van 2026 hebben andere CVE-nummers, maar het gaat om dezelfde klasse aanvallen op hetzelfde product.

Belangrijkste inzichten

CVE-2026-56164 is een schoolvoorbeeld van waarom "misbruikt in het wild" zwaarder weegt dan een CVSS-basisscore. Deze zero-click-kwetsbaarheid zonder authenticatie zit in een van de meest gebruikte bedrijfsplatforms, levert samen met twee verwante bugs betrouwbare remote code execution op en wordt actief ingezet door bekwame dreigingsactoren. Daarom vraagt ze om een spoedaanpak, ongeacht de 5,3 die Microsoft eraan toekende. Dat ze verscheen in een recordbrekende Patch Tuesday met 622 CVE's, mag er niet toe leiden dat ze ondersneeuwt.

De belangrijkste les is dat patchen noodzakelijk is, maar niet voldoende. Omdat aanvallers machinesleutels stelen die de update overleven, heeft elke vanaf internet bereikbare SharePoint-farm die vóór het patchen is misbruikt, niet alleen de fix van juli nodig, maar ook sleutelrotatie en een zoektocht naar persistentie. Haal SharePoint van het openbare internet, schakel AMSI in, roteer de sleutels en controleer met tests of de route van de indringer echt is afgesloten. De organisaties die in 2025 slachtoffer werden van ToolShell, hebben dat met schade en schande geleerd; de campagne van 2026 is een kans om die les toe te passen voordat het misgaat, niet erna.